- 1विदिशेच्या देवी आणि त्यांचे पुत्र महिंद‘महावंश’ हा लंकेचा बौद्ध इतिहासग्रंथ. तो एका आईची गोष्ट सांगतो; आपल्या मुलासाठी स्वतः स्वयंपाक करणाऱ्या आईची. त्यांचे नाव देवी. त्यांचे पुत्र महिंद भिक्षू होते. त्यांच्या गुरूंनी आणि सहभिक्षूंनी लंका बेट धर्माकडे वळवण्याचे काम त्यांच्यावर स…
- 2विदिशेचे हस्तिदंती कारागीरसांचीच्या मोठ्या स्तूपाच्या पूर्व तोरणावर एक कोरीव पट्ट आहे. त्याचे कोरीव काम आणि त्यातली खोली, दोन्ही दुर्मिळ नाजूकपणाची आहेत. जॉन मार्शल यांनी त्याबद्दल लिहिले आहे: “त्यावरचा लेख सांगतो, तसे ते विदिशेच्या हस्तिदंती कारागिरांचे काम होते, ह…
- 3आम्रकार्दवाचे दान“सिद्धी प्राप्त झाली आहे!” सांचीच्या मोठ्या स्तूपाच्या कठड्यावर संस्कृतमध्ये कोरलेले एक दान या शब्दांनी सुरू होते. ते पूर्व तोरणाच्या जरा दक्षिणेला, सर्वांत वरच्या एका आडव्या पट्टीच्या बाहेरच्या बाजूला आहे. हे दान काकनादबोटच्या पवित्र महावि…
- 4कॅप्टन फेल यांनी पाहिलेले अखंड स्तूप, १८१९भिलसा गावाच्या नैऋत्येला साडेचार मैलांवर एक टेकडी एकटीच उभी आहे. तिच्या सपाट माथ्यावर कॅप्टन ई. फेल यांना एक वास्तू दिसली; तिला त्यांनी म्हटले, “अर्धगोलाकार आकाराची एक प्राचीन रचना”. तिच्या तोरणांशी बुद्धांच्या मूर्ती बसलेल्या होत्या. १८१९…
- 5१८२२ चे खजिना-शोधकडिसेंबर १८२२ मध्ये डॉ. स्पिल्सबरी भिलसाजवळचा सांचीचा मोठा स्तूप पाहायला गेले. तो त्यांना फोडून उघडलेला दिसला. भोपाळचा पोलिटिकल एजंट मि. मॅडॉक याने भोपाळच्या सरकारकडून त्यात खोदायची परवानगी मिळवली होती. खोदकाम केले होते त्याचा मदतनीस कॅप्टन…
- 6१८५१: सारिपुत्त आणि मोग्गल्लान यांचे अवशेषमेजर अलेक्झांडर कनिंगहॅम २३ जानेवारी १८५१ रोजी सांचीला पोचले. लेफ्टनंट एफ. सी. मेसी त्यांच्या आधीच तिथे आले होते. सांचीच्या बौद्ध वास्तू, शिल्पे आणि शिलालेख यांचा सचित्र अहवाल तयार करायला सरकारने त्यांना पाठवले होते. ते ग्वाल्हेरमार्गे आले…
- 7सम्राटाने मागितलेले तोरणजॉन मार्शल यांच्या मते, सांचीची स्मारके म्हणजे “आद्य बौद्ध धर्माने भारताला दिलेल्या सगळ्या स्मारकांत सर्वांत उदात्त स्मारके.” सांचीचा प्रमुख स्तूप म्हणजे मोठा स्तूप. त्याच्याभोवती भरगच्च कोरीव कामाची चार तोरणे उभी आहेत: दक्षिणेला, उत्तरेला,…
- 8सांचीची दुरुस्तीसांचीच्या मोठ्या स्तूपात जवळजवळ साठ वर्षे एक प्रचंड खिंडार तसेच पडून होते. ते पाडले होते कॅप्टन जॉन्सनने. ही जागा चांगली ठाऊक होती; तरीही १८८१-८२ पर्यंत ती “जवळजवळ दुर्लक्षितच” राहिली. १८८१ पर्यंत “शेजारच्या गावकऱ्यांनी, किंवा सतत पसरत येणा…