- 1मार्तंड: सूर्याचा झराकाश्मीरच्या खोऱ्यात, एका उंच, सपाट पठाराच्या पायथ्याशी, खडकातून एक झरा उसळून बाहेर येतो. तो सूर्याचा, मार्तंडांचा, पवित्र झरा. तिथून सुमारे मैलभर अंतरावर, वरच्या पठाराच्या कडेला, त्यांच्या देवळाचे भग्नावशेष उभे आहेत. काश्मीरची जुनी राजकथा इ…
- 2ललितादित्यांनी बांधलेले मंदिरकाश्मीरच्या खोऱ्यात मार्तंड येथे, एका पठाराच्या पायथ्याशी, सूर्याचा एक पवित्र झरा उसळतो. पठारावर, मैलभराहून थोड्या अधिक अंतरावर, सूर्याच्या, मार्तंडांच्या, एका भव्य देवळाचे भग्नावशेष उभे आहेत. डब्ल्यू. आर. लॉरेन्स यांच्या काळी, काश्मीरच्या…
- 3ललितादित्यांनंतरचे राजे आणि मार्तंडमार्तंड येथे सूर्याचे महान देऊळ उभे राहिले. त्यानंतर काश्मीरच्या राजांचे इतिहासकार कल्हण या देवळाला आपल्या कथेत आणखी तीनदा आणतात. पहिल्या वेळी एक राजा तिथे मरायला आला. तो राजा म्हणजे कलश. कल्हणांच्या सांगण्याप्रमाणे, त्याच्या वागण्यात अचानक…
- 4सिकंदर आणि सुहभट्टकाश्मीरच्या खोऱ्यात मार्तंडाची देवळे उभी होती. काश्मीरवर पुस्तक लिहिणारे डब्ल्यू. आर. लॉरेन्स त्यांना भव्य म्हणतात. १३९४ मध्ये सुलतान सिकंदर काश्मीरच्या गादीवर आला, आणि त्याने ही देवळे पाडायचा विडा उचलला. लॉरेन्स यांच्या वृत्तांतात, पूर्ण ए…
- 5झैन-उल-आबिदीनसुलतान सिकंदराच्या काळात काश्मीरच्या ब्राह्मणांचा छळ झाला होता, त्यांना हाकलून दिले होते. तिथल्या हिंदूंवर अन्याय झाले होते. पुढे एक राजा ते अन्याय दूर करायला निघाला. तो राजा म्हणजे झैन-उल-आबिदीन. तो १४१७ मध्ये गादीवर आला. काश्मीरवर पुस्तक…
- 6अबुल फजलचे “मातन”मुसलमान सांगतात, हारूत आणि मारूत हे दोन देवदूत होते. पृथ्वीवरचे लोक दुष्टाव्यात बुडाले आहेत, असे त्यांनी परमेश्वराला सांगितले, आणि लोकांना सुधारण्यासाठी त्यांना खाली पाठवले गेले. पण योगायोगाने ते एका कलावंतिणीच्या घरावर उतरले. तिच्या सहवासा…
- 7पुन्हा सापडलेले भग्न मंदिर: मूरक्रॉफ्ट आणि व्हिग्नेकाश्मीरच्या खोऱ्यात, इस्लामाबाद शहराजवळ, एक सखल पठार पसरले आहे. त्याचा माथा सपाट आहे, आणि रुंदी सुमारे मैलभर. त्यावर सूर्याच्या एका हिंदू देवळाचे भग्नावशेष उभे आहेत. प्रवासी जी. टी. व्हिग्ने यांनी त्याला मार्टुंडचे, म्हणजे सूर्याचे, देऊळ म्…
- 8कनिंगहॅम मार्तंड मोजतात, १८४८काश्मीरच्या खोऱ्यात मार्तंड येथे, एका पठारावर, सूर्याचे भग्न देऊळ उभे आहे. काश्मीरच्या देवळांवर लिहिणाऱ्या अलेक्झांडर कनिंगहॅम यांना वाटले, की या देवळावरून दिसणारे दृश्य काश्मीरमधले सर्वांत सुंदर आहे; कदाचित सगळ्या ज्ञात जगातले. खाली “पूर्व…
- 9लॉरेन्स आणि यंगहसबंड मार्तंडमध्ये“याहून सुंदर जागी कोणतेही देऊळ कधी बांधले गेले नाही.” मार्तंड येथल्या सूर्याच्या भग्न देवळाबद्दल फ्रान्सिस यंगहसबंड यांनी हे लिहिले. त्यांच्या मते, काश्मीरमधल्या सगळ्या अवशेषांत मार्तंडाचे अवशेष सर्वांत उल्लेखनीय होते. देऊळ एका मोकळ्या मैदा…