PocketPage

मराठी

11 pieces

  1. पाच डोंगरांच्या कड्यातले गिरिव्रजमहाभारतात मगधाची राजधानी गिरिव्रज आहे. पाच डोंगरांच्या कुशीत वसलेली ही नगरी. तिथले राजे बृहद्रथ यांना मुलाची फार आस होती. त्यांच्या दोन्ही राण्या काशीच्या राजाच्या कन्या होत्या. एका थोर ब्राह्मणाच्या आज्ञेने दोघींना एकेक अर्धे बाळ झाले: एक…
  2. बिंबिसार आणि बुद्ध: वेणुवनाचे दानराजगृह ही मगधाचे राजे सेनिय बिंबिसार यांची नगरी. एके दिवशी सकाळी बुद्धांनी अंगावर चीवर घेतले, भिक्षापात्र हाती घेतले, आणि ते नगरीत आले. त्यांच्याबरोबर एक हजार भिक्षू होते. ते सगळे पूर्वी जटिल होते; जटिल म्हणजे कठोर तप करणारे तपस्वी. बुद्ध र…
  3. दोन साधक आणि नगरीचे टोमण्याचे गाणेराजगृह नगरीत संजय नावाचे एक परिव्राजक राहत होते. परिव्राजक म्हणजे फिरते तपस्वी. त्यांचे अडीचशे अनुयायी होते. त्यांच्यात सारिपुत्त आणि मोग्गल्लान हे दोन तरुण ब्राह्मण होते. त्या दोघांनी एकमेकांना वचन दिले होते: आपल्यापैकी ज्याला आधी अमृतपद म…
  4. जीवक: राजगृहात सापडलेले बाळराजगृह ही मगधाचे राजे सेनिय बिंबिसार यांची नगरी. बुद्ध तेव्हा तिथे वेणुवन नावाच्या बांबूच्या वनात राहत होते. त्या दिवसांत राजगृहातला एक व्यापारी कामानिमित्त वेसाली नगरीला गेला. वेसाली श्रीमंत होती, माणसांनी गजबजलेली होती, आणि तिथे अन्नाची र…
  5. रस्त्यावर सोडलेला नालागिरी हत्तीराजगृह ही मगधाचे राजे सेनिय बिंबिसार यांची नगरी. तिथे गोधीपुत्र म्हणवल्या जाणाऱ्या देवदत्ताला दान आणि आदरसत्कार मिळू लागले. तेव्हा बुद्धांनी आपले शिष्य सारिपुत्त यांना सांगितले, सगळ्या राजगृहात देवदत्ताबद्दल जाहीर कर. सारिपुत्तांचे मन तयार…
  6. अजातशत्रूंची नवी नगरीविदेह राजकन्येचे पुत्र अजातशत्रू मगधाचे राजे होते, आणि राजगृह ही त्यांची नगरी. कोमुदीची, म्हणजे पांढऱ्या कुमुदांची, ती रात्र होती, आणि पौर्णिमेचा चंद्र आकाशात होता. राजे आपल्या प्रासादाच्या वरच्या गच्चीवर मंत्र्यांमध्ये बसले होते. “मित्रांन…
  7. राजगृहातली पहिली संगीतीबुद्धांच्या निर्वाणानंतर त्यांच्या भिक्षूंची पहिली संगीती राजगृहात भरली. बुद्धांची शिकवण सर्वांनी मिळून म्हणावी, हा तिचा हेतू होता. या सगळ्याची सुरुवात एका वाटेवरच्या फुलाने झाली. पुढे त्या संगीतीचे अध्यक्ष झाले आयुष्मान महाकस्सप. हे कसे घड…
  8. श्रेणिक आणि जैनांचे राजगृहमगधाचे राजे सेनिय बिंबिसार राजगृहात राहत. बौद्ध त्यांची आठवण ठेवतात, आणि जैनही; जैन त्यांना श्रेणिक म्हणतात. बुद्धांचे, आणि जैनांचे श्रमण भगवान महावीर यांचे, मित्र आणि आश्रयदाते म्हणून दोघेही त्यांची स्तुती करतात. एक जैन ग्रंथ सांगतो, मगधाच…
  9. गृध्रकूटावरची फाहियान यांची रात्रचिनी यात्रेकरू फाहियान नव्या राजगृहात आले. अजातशत्रू राजांनी बांधलेली ही नवी नगरी. तिच्या दक्षिणेला ते एका दरीत शिरले. तिथे एक गोलाकार मोकळी जागा होती, आणि तिच्याभोवती पाच डोंगर उभे होते, जणू एखाद्या नगरीचा बाहेरचा तट. हीच बिंबिसार राजांची…
  10. स्वतःलाच हद्दपार करणारे बिंबिसार राजेकुशाग्रपूर, “उत्तम गवताची राजनगरी”, मगध राज्याच्या अगदी मध्यभागी वसली होती. तिच्याभोवती उंच डोंगर उभे होते, जणू तिचा बाहेरचा तट. देशाच्या जुन्या राजांनी इथेच आपली राजधानी केली होती. चिनी यात्रेकरू ह्युएनत्संग सांगतात, राजदरबाराने ही नगरी का…
  11. राजगृहाच्या गरम कुंडांपाशी बुकाननसावलीत तापमापक ६२ अंश दाखवत होता. ब्रह्मकुंडाच्या तळाशी साचलेल्या पाण्यात तो १०९ अंशांवर गेला. ब्रह्मकुंड हे दगड-विटांचे एक खोल, चौकोनी टाके होते. राजगृहाच्या डोंगरउतारावर झऱ्यांचा एक पुंजका होता, आणि त्यांत हे कुंड सर्वांत प्रसिद्ध होते. त…