PocketPage

मराठी

11 pieces

  1. राष्ट्रकूट: एका दृष्टिक्षेपातराष्ट्रकूट नोंदींमध्ये पहिल्यांदा दिसतात ते चालुक्यांचे शत्रू म्हणून; आणि येतात ते हत्ती घेऊन. चालुक्यांचा एक लेख, मिरजेचा ताम्रपट, सांगतो की राजे पहिले जयसिंह यांनी आपल्या घराण्याला पुन्हा वैभव मिळवून दिले. त्यांनी ज्या शत्रूंना हरवले, त्य…
  2. दंतिदुर्ग आणि उज्जयिनीतील महादानदंतिदुर्गांच्या लढायांत, त्यांचे स्वतःचे दानपत्र म्हणते, शत्रूंचे हत्ती भेदरून गेले, लाजले. ज्या खांबांना ते बांधलेले होते, ते उपटून ते पळाले; कुठे गेले ते कोणालाच कळले नाही. शत्रूंचे बुरुजबंद किल्ले कोसळले, आणि त्यांच्याबरोबर शत्रूंची हृदय…
  3. कैलास: “हे मी घडवले तरी कसे?”एलापूरच्या डोंगरावर, एक ताम्रपट सांगतो, राजे कृष्णराज यांनी अद्भुत रूपाचे एक मंदिर बांधवून घेतले. विमानांतून संचार करणाऱ्या देवांनी ते पाहिले, आणि ते थक्क झाले. “हे शिवमंदिर स्वयंभू आहे,” ते पुनःपुन्हा म्हणत; “कारागिरीने घडवलेल्या वस्तूत अस…
  4. शुभ्र राजछत्रे घेणारे ध्रुववत्सराजांनी फुशारकी मारली होती, की गौडची राजलक्ष्मी आपण सहज मिळवली. मग राष्ट्रकूट राजे ध्रुव यांच्या सैन्याने वत्सराजांवर चाल केली, आणि त्यांना वाट नसलेल्या वाळवंटात पिटाळून लावले. लेख म्हणतो, एका क्षणात ध्रुवांनी त्यांच्याकडून गौडची दोन रा…
  5. तिसऱ्या गोविंदांची हिमालयापर्यंत स्वारीराष्ट्रकूट राजे ध्रुव यांनी आपल्या पुत्रात कृष्णासारखे रूप पाहिले; ते रूप तिन्ही लोकांवरचे संकट दूर करण्याइतके समर्थ होते. म्हणून त्यांनी पुत्राला पृथ्वीचे एकछत्री राज्य देऊ केले. पुत्राने उत्तर दिले, असे पुत्राचे स्वतःचे दानपत्र सांगते: “र…
  6. अमोघवर्षांची स्वतःची कहाणीपुत्राचा जन्म झाला, तेव्हा ज्योतिष्यांनी त्यांचे भविष्य वर्तवले. ते म्हणाले, “हे अजिंक्य असतील. हिमालय आणि सेतू यांच्यामधल्या, समुद्राने वेढलेल्या पृथ्वीचा हे उपभोग घेतील.” युद्धात ज्या शत्रूंना ते बांधतील, त्यांना ते सोडून देतील. पण ते शत्…
  7. बल्हारा, जगातल्या चार थोर राजांपैकी एकजगात चार थोर राजे आहेत, यावर भारतातल्या आणि चीनमधल्या लोकांचे एकमत आहे. पहिला मान अरबांच्या राजाचा, बगदादच्या खलिफाचा. तो राजांमध्ये सर्वांत थोर; संपत्तीत आणि दरबाराच्या वैभवात पहिला. चीनचा राजा स्वतःला त्याच्या खालोखाल मानतो. त्याच्यानंतर…
  8. तिसरे इंद्र यमुना पार करतात“त्यांच्या मदमस्त हत्तींच्या सुळ्यांच्या प्रहारांनी कालप्रिय देवाच्या मंदिराचे अंगण उंचसखल झाले. त्यांच्या घोड्यांनी समुद्राशी स्पर्धा करणारी अथांग यमुना पार केली. शत्रूचे ते महोदय नगर त्यांनी पार उद्ध्वस्त केले; आजही लोकांमध्ये ते कुशस्थल…
  9. तक्कोलम आणि आतकूरच्या शिळेवरची शिकारी कुत्रीसहा फूट आठ इंच उंचीची एक दगडी शिळा. तिच्यावर एक शिकारी कुत्री आणि एक रानडुक्कर एकमेकांशी झुंजताना कोरलेले आहेत. ही शिळा आतकूर गावाच्या उत्तरेला पाव मैलावर, चल्लेश्वर देवाच्या मंदिरासमोर उभी होती. जे. एफ. फ्लीट यांनी ती संपादित केली, तेव्हा…
  10. पंप: ९४१ चे कवीराष्ट्रकूटांनी थोर चालुक्य घराण्याची जागा घेतली होती, आणि कन्नड साहित्यासाठी त्यांनी पुष्कळ काही केले. पण जुन्या चालुक्य घराण्याच्या काही शाखांकडे ठिकठिकाणी अजूनही थोडीफार सत्ता होती. त्यांतली एक शाखा पुलिगेरेहून राज्य करत होती. पुलिगेरे म्…
  11. शेवटचे राष्ट्रकूटमाळव्याची राजधानी धारा. तिथे एका कवींनी आपल्या धाकट्या बहिणीसाठी, सुंदरीसाठी, शब्दांचा एक ग्रंथ रचला. त्याच्या शेवटच्या श्लोकांत ते त्याचा काळ सांगतात. विक्रम संवताची एक हजार एकोणतीस वर्षे उलटून गेली होती, आणि “माळव्याच्या स्वामींनी केलेल्य…