PocketPage

मराठी

11 pieces

  1. सातवाहन: एका दृष्टिक्षेपातनाणेघाटातल्या एका लेण्यात एका राजघराण्याच्या संस्थापकांची मूर्ती उभी आहे. तिच्यावर त्यांचे नाव कोरलेले आहे: सिमुक सातवाहन. त्यांच्या नंतरचे राजे कृष्ण स्वतःला “सातवाहनांच्या कुळातले” म्हणवत. पिढ्यान्‌पिढ्यांनंतर त्यांचे एक दूरचे वंशज, गौतमी…
  2. सिमुक आणि अखेरचे कण्वसातवाहनांच्या आधीची राजघराणी पुराणांत दिलेली आहेत. चंद्रगुप्तांनी स्थापलेल्या मौर्य घराण्याने उत्तर भारतावर १३७ वर्षे राज्य केले. मग त्यांच्या शेवटच्या राजांचा त्यांच्याच सेनापतींनी, पुष्यमित्रांनी, खून केला. पुष्यमित्रांनी शुंग घराणे स्थाप…
  3. नाणेघाटातील नागनिका राणीचा लेखनाणेघाटाच्या माथ्यावर एक मोठे लेणे आहे. हा घाट पश्चिम घाटात, पुणे आणि नाशिक यांच्या मधोमध आहे. कोकणातून तो जुन्नर या प्राचीन गावाकडे जातो. लेण्याच्या मागच्या भिंतीवर एकेकाळी व्यक्तींच्या मूर्ती उठावात कोरलेल्या होत्या. आज त्या पूर्णपणे नष्ट…
  4. दानशूर शक उषवदातइबा, पारदा, दमणा, तापी, करबेणा आणि दहनुका. या सहा नद्यांवर प्रवाशाला नावेतून फुकट पलीकडे जाता येई. या नावा धर्मार्थ ठेवलेल्या होत्या. प्रत्येक नदीच्या दोन्ही काठांवर लोकांना जमण्यासाठी निवारे होते, आणि फुकट पाणी देणाऱ्या पाणपोया होत्या. या…
  5. गौतमीपुत्र आणि पुन्हा ठसवलेली नाणी१९०६ मध्ये नाशिक जिल्ह्यातल्या जोगलठेंबी गावाजवळ एक प्रचंड खजिना सापडला. त्यात सुमारे १३,२५० चांदीची नाणी होती. त्यातले प्रत्येक नाणे नहपान यांच्यासाठी पाडलेले होते. ते महाराष्ट्रावर राज्य करणारे एक क्षत्रप होते. पण त्यांतल्या दोन तृतीयांशा…
  6. नाशिकमधील एका मातेचे लेणेपुळुमावी राजांच्या कारकिर्दीचे एकोणिसावे वर्ष. उन्हाळ्याच्या दुसऱ्या पंधरवड्यातला तेरावा दिवस. त्या दिवशी एका थोर राणींनी भिक्षूंच्या एका संघाला, भदावनीयांना, एक लेणे दान दिले. ते त्रिरश्मी पर्वताच्या माथ्यावर खोदलेले होते. राणींचा लेख त्या…
  7. ‘पेरिप्लस’मधील दख्खनची बंदरेरस्ते नसलेल्या मोठमोठ्या प्रदेशांतून गाड्या बारिगाझा बंदराकडे उतरत. पैथानाहून त्या भरपूर लाल अकीक आणत. तगरहून त्या पुष्कळ साधे कापड, सर्व प्रकारची मलमल आणि मॉलो कापड आणत. असे सांगते ‘एरिथ्रियन समुद्राचा पेरिप्लस’. हे किनाऱ्यांचे आणि तिथल्या…
  8. हालांची सातशे पद्ये: गाव आणि शेत“घरधन्याचा मुलगा गोदेच्या काठावर उभा आहे, हे तिने पाहिले. आणि नांगऱ्याची सून चढायला अवघड अशा वाटेने वर चढू लागली.” एवढीच ही संपूर्ण कविता: प्राकृतच्या दोन ओळी, गोदावरी नदीकाठचे एक छोटेसे दृश्य. प्राकृत गाथा जर्मन अनुवादासह संपादित करणारे आल…
  9. हालांची पद्ये: वाटसरू आणि पाऊसया आहेत हाल यांच्या ‘सत्तसई’तल्या गाथा, प्राकृतमधल्या छोट्या छोट्या कविता. त्या पुन्हा पुन्हा दोन माणसांपाशी येऊन थांबतात: घरापासून दूर गेलेला एक वाटसरू, आणि घरी त्याची वाट पाहणारी त्याची बायको. “रडू नकोस, पोरी. त्याच्या प्रस्थानासाठी मांडल…
  10. यज्ञश्री आणि जहाजाची नाणीसोपाऱ्याच्या स्तूपात पंडित भगवानलाल इंद्रजी यांना तांब्याचा एक करंडक सापडला, आणि त्यात चांदीचे एक नाणे. स्तूप बांधला गेला, तेव्हाच ते अवशेषांबरोबर तिथे ठेवले गेले असणार, यात शंका नाही. नाण्यावर एका राजांचे सुबक मस्तक आहे, आणि त्याभोवती त्या…
  11. कार्ले, कान्हेरी आणि जुन्नरचे दातेकार्ले येथे एक छोटासा लेख मोठा दावा करतो. “जंबुद्वीपातले सर्वोत्तम असे हे शैलगृह वैजयंतीच्या ... भूतपाल यांनी पूर्ण केले आहे.” शैलगृह म्हणजे खडकात कोरलेले उपासनेचे दालन. अशा लेण्याला चैत्य-लेणे म्हणतात. बौद्ध मंदिरांत एक चैत्य असे. ज्या समा…