- 1प्रस्तावना — राजा विक्रमाची वेताळाशी गाठया कथा सांगणारे भवभूती मुनी सांगतात, की या कथांचा बोध माणसाला या जगातून सुखाने पार नेईल, आणि जिथे कथांची गरजच उरत नाही अशा अवस्थेपर्यंत पोहोचवील. सुमारे एकोणीस शतकांपूर्वी प्रसिद्ध उज्जयिनी नगरीत एक राजपुत्र जन्मला, आणि त्याचे विक्रमादित्य…
- 2वेताळाची पहिली कथा — पुरुषाने स्त्रीला फसवल्याचीविक्रमाने वेताळाला आपल्या कटिवस्त्रात बांधून खांद्यावर टाकले होते, आणि त्याचा मुलगा धर्मध्वज त्याच्या मागोमाग चालत होता. वेताळाने वारा, पाऊस आणि चिखल यांविषयी उगाच काही प्रश्न विचारले. कुणीच उत्तर देईना, तेव्हा तो अस्वस्थ झाला आणि म्हणाला,…
- 3वेताळाची दुसरी कथा — पुरुष अधिक दुष्ट की स्त्री?वेताळाला कापडात गुंडाळून पाठीवर घेऊन विक्रम चालला होता, आणि त्याचा मुलगा धर्मध्वज त्याच्या बाजूने चालत होता. राजाच्या पाठीमागचा तो आवाज कथा सांगू लागला. भोगावती नावाच्या मोठ्या नगरात पूर्वी एक तरुण राजपुत्र राहत होता. महाराजांच्या या गुणी म…
- 4वेताळाची तिसरी कथा — एका उदात्त कुटुंबाचीविक्रमाने वेताळाला पुन्हा कापडात गुंडाळून पाठीवर घेतले होते, आणि त्याचा मुलगा धर्मध्वज त्याच्याबरोबर चालत होता. “ऐक, हे वीर राजा,” असे म्हणून वेताळाने कथा सुरू केली. प्राचीन वर्धमान नगरीत प्रतापी राजा रूपसेन राज्य करीत होता. तिथे राजेश्वर न…
- 5वेताळाची चौथी कथा — खरे बोलणाऱ्या स्त्रीचीविक्रमाने वेताळाला पुन्हा कापडात बांधून पाठीवर टाकले होते, आणि त्याचा मुलगा धर्मध्वज त्याच्याबरोबर चालत होता. “ऐक, हे महान राजा!” असे म्हणून वेताळाने कथा सुरू केली. हिरण्यदत्त नावाचा एक सामान्य वाणी होता. त्याला मदनसेना सुंदरी, म्हणजे “मदना…
- 6वेताळाची पाचवी कथा — हसलेल्या आणि रडलेल्या चोराचीविक्रमाने वेताळाला पुन्हा कापडात घालून पाठीवर घेतले होते, आणि त्याचा मुलगा धर्मध्वज त्याच्या बाजूने चालत होता. “महाराज,” वेताळाने कधी नव्हे इतक्या अदबीने सुरुवात केली, “भरतखंडाच्या पश्चिम किनाऱ्यावर मलय नावाचा एक देश आहे.” त्या देशात चंद्रो…
- 7वेताळाची सहावी कथा — एका स्त्रीवरून तिघांचा वादवेताळाला कापडात बांधून पाठीवर टाकून विक्रम पुन्हा निघाला, आणि त्याचा मुलगा धर्मध्वज त्याच्या शेजारून चालू लागला. वेताळाने सहावी कथा सुरू केली. यमुनेच्या रम्य तीरावर धर्मस्थळ, म्हणजे धर्माचे स्थान, नावाचे एक नगर होते. तिथे केशव नावाचा एक ब्र…
- 8वेताळाची सातवी कथा — शहाण्या मूर्खांच्या अगाध मूर्खपणाचीविक्रम जमिनीवर मांडी घालून बसला होता. कापडात बांधलेला वेताळ त्याच्यासमोर पडला होता, आणि शेजारी त्याचा मुलगा धर्मध्वज बसला होता. वेताळाने सातवी कथा सुरू केली. बंगालमधल्या गौड नगरीच्या विद्यापीठात अनेक विद्वान ब्राह्मण होते, पण विष्णुस्वामीइत…
- 9वेताळाची आठवी कथा — जादूच्या गुटिकांच्या वापराची आणि गैरवापराचीविक्रमाने वेताळाला कापडात बांधून पुन्हा पाठीवर घेतले होते, आणि त्याचा मुलगा धर्मध्वज त्याच्याबरोबर चालत होता. काही वेळ वेताळ गप्प राहिला. मग त्याने कथा सुरू केली. राजा सुविचाराची मुलगी चंद्रप्रभा अतिशय सुंदर होती, आणि ती लग्नाच्या वयाची झाल…
- 10वेताळाची नववी कथा — पत्नी देहाची नव्हे, मस्तकाचीवेताळ पुन्हा विक्रमाच्या पाठीवरच्या कापडात होता, आणि त्याचा मुलगा धर्मध्वज त्याच्याबरोबर चालत होता. “हे राजा विक्रमा,” वेताळ म्हणाला, “पुढची कथा विलक्षण मनोरंजक आहे.” हरिदास ब्राह्मणाची सुंदर मुलगी उन्मादिनी हिची कीर्ती साऱ्या आर्यावर्तात द…
- 11वेताळाची दहावी कथा — तीन राण्यांच्या अद्भुत नाजूकपणाचीविक्रमाने वेताळाला पुन्हा खांद्यावर घेतले होते, आणि वेताळाने दहावी कथा सुरू केली. गौड देशात वर्धमान नावाचे एक नगर आहे. तिथे गुणशेखर नावाचा राजा होता. त्याचा प्रधान अभयचंद्र जैन होता, आणि त्याच्या उपदेशाने राजानेही जैन धर्म स्वीकारला. राज्या…
- 12वेताळाची अकरावी कथा — जिने राजा विक्रमालाही कोड्यात पाडलेवेताळाला कापडात गुंडाळून विक्रमाने पुन्हा पाठीवर टाकले होते, आणि त्याचा मुलगा धर्मध्वज त्याच्या शेजारून चालत होता. या खेपेला वेताळाने फार पूर्वीची कथा सांगितली नाही. तो अजून यायचा आहे अशा काळाविषयी बोलू लागला. “हे राजा विक्रमा, एक विचित्र क…
- 13उपसंहार — राजा विक्रमाने जोग्यावर मात कशी केलीराजा विक्रमाचे मौन पाहून वेताळ फार चकित झाला, आणि राजाच्या धैर्याची आणि निश्चयाची त्याने तोंड भरून स्तुती केली. तरीही त्याने लगेच हार मानली नाही. “महाराज, अनुमती असेल तर मी महाराजांचे अभिनंदन करतो,” तो कोरडेपणाने पुढे म्हणाला. “इतक्या वेळा…