PocketPage

मराठी

18 pieces

  1. अध्याय १ (अर्जुन विषाद योग)भगवद्गीता म्हणजे “भगवंताचे गीत”. भारताचे महाकाव्य महाभारत, त्याच्या सहाव्या पर्वातले हे अठरा अध्याय. दिल्लीच्या उत्तरेला कुरुक्षेत्राचे मैदान आहे. तिथे एकाच राजघराण्याच्या दोन शाखा एकमेकांसमोर उभ्या ठाकल्या आहेत. एका बाजूला दिवंगत पांडू राज…
  2. अध्याय २ (सांख्य योग)या अध्यायात श्रीकृष्ण शिकवू लागतात. गीतेची बरीचशी शिकवण या अध्यायात थोडक्यात आली आहे: कधीही न मरणारा आत्मा, योद्ध्याचे कर्तव्य, फळाची लालसा न ठेवता केलेले कर्म, आणि ज्ञानी माणसाची लक्षणे. अध्यायाची सुरुवात कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर होते. म…
  3. अध्याय ३ (कर्म योग)हा अध्याय कर्मयोगाचा, म्हणजे कर्माच्या मार्गाचा आहे. श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला आधीच सांगितले आहे, की त्याचे खरे स्वरूप आत्मा आहे; तो अमर आहे, आणि तो शरीर नव्हे. फळाची लालसा न ठेवता केलेले कर्म बांधत नाही, असेही ते म्हणाले आहेत. आणि बुद्धी, म्…
  4. अध्याय ४ (ज्ञान कर्म संन्यास योग)हा अध्याय ज्ञानाचा आहे: ज्ञान कर्माला त्याच्या बंधनांतून कसे मुक्त करते, त्याचा. फळाची लालसा न ठेवता, अर्पण म्हणून आपले कर्तव्य कर, असे श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला सांगितले आहे. आता ते सांगतात, की ही शिकवण किती जुनी आहे. फार पूर्वी त्यांनी ती स…
  5. अध्याय ५ (कर्म संन्यास योग)हा अध्याय जीवनाच्या दोन मार्गांची तुलना करतो: कर्म सोडणे, आणि आसक्तीविना कर्म करणे. श्रीकृष्णांनी दोन्हींची प्रशंसा केली आहे. सर्व कर्मांची राख करणाऱ्या ज्ञानाविषयी, आणि संन्यास घेणाऱ्या ज्ञानी लोकांविषयी ते बोलले आहेत; तरीही ते अर्जुनाला प…
  6. अध्याय ६ (ध्यान योग)हा अध्याय ध्यानाविषयी आहे, म्हणजे मनाच्या योगाविषयी. दोन सैन्यांच्या मध्ये रथात बसलेल्या अर्जुनाने विचारले होते: कर्म सोडून संन्याशासारखे जगावे का? फळाची लालसा न ठेवता केलेले कर्म हाच अधिक चांगला मार्ग, असे श्रीकृष्णांनी उत्तर दिले होते. आत…
  7. अध्याय ७ (ज्ञान विज्ञान योग)हा अध्याय ईश्वराला त्याच्या खऱ्या स्वरूपात जाणण्याविषयी आहे. अर्जुनाचे मित्र आणि सारथी श्रीकृष्ण ईश्वरही आहेत. आपली भक्ती करणारा योगीच सर्वश्रेष्ठ, असे त्यांनी सांगितले आहे. आता आपण कोण आहोत, हे ते अर्जुनाला सांगतात. “तू मला पूर्णपणे, निःसं…
  8. अध्याय ८ (अक्षर ब्रह्म योग)हा अध्याय अक्षर, म्हणजे कधीही नाश न पावणाऱ्या तत्त्वाविषयी, आणि मृत्यूच्या घडीविषयी आहे. अर्जुनाचे सारथी आणि ईश्वरही असलेले श्रीकृष्ण आपण कोण आहोत, ते त्याला सांगत होते: सर्व गोष्टी ज्या धाग्यात ओवल्या आहेत, तो धागा. शेवटी ते जे बोलले, ते अ…
  9. अध्याय ९ (राज विद्या योग)या अध्यायाला राजविद्या आणि राजगुह्य म्हणतात: विद्यांचा राजा आणि रहस्यांचा राजा. अर्जुनाचे सारथी आणि ईश्वरही असलेले श्रीकृष्ण आता सर्वांत महत्त्वाच्या विषयाकडे वळतात. दुसऱ्याचे दोष न शोधणाऱ्या अर्जुनाला ते सर्वांत गहन शिकवण देण्याचे वचन देता…
  10. अध्याय १० (विभूति योग)हा अध्याय ईश्वराच्या विभूतींविषयी आहे: ज्या शक्तींनी तो जगात स्वतःला प्रकट करतो, त्या. रणांगणावर अर्जुनाचे सारथी आणि ईश्वरही असलेले श्रीकृष्ण यांनी त्याला सांगितले आहे, की सर्व गोष्टी त्यांच्यात आहेत. अर्जुनाला हे ऐकण्यात आनंद वाटतो, म्हणून…
  11. अध्याय ११ (विश्वरूप दर्शन योग)या अध्यायात अर्जुन आजवर जे केवळ ऐकले, ते प्रत्यक्ष पाहतो. कुरुक्षेत्राच्या मैदानावर तो आपल्या रथात उभा आहे. इथे एकाच राजघराण्याच्या दोन शाखा युद्धासाठी समोरासमोर आल्या आहेत. त्याच्या शेजारी श्रीकृष्ण आहेत: त्याचे मित्र आणि सारथी, आणि माणूस…
  12. अध्याय १२ (भक्ति योग)हा छोटा अध्याय भक्तीविषयी आहे: ईश्वराच्या प्रेमळ उपासनेविषयी. तो एका महान दर्शनानंतर लगेच येतो. कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर अर्जुनाने आपले सारथी श्रीकृष्ण यांना विश्वरूपात पाहिले आहे: सारी जगे धारण करणारा ईश्वर म्हणून. मग त्यांना पुन्हा सौम्…
  13. अध्याय १३ (क्षेत्र क्षेत्रज्ञ विभाग योग)हा अध्याय भक्तीकडून ज्ञानाकडे वळतो. माणूस कशाचा बनलेला आहे, आणि या सगळ्याच्या आत जाणणारा कोण आहे, हा त्याचा प्रश्न आहे. संवाद अजून कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावरच चालू आहे. आपल्याच आप्तांशी लढायचे नाही, म्हणून महान धनुर्धर अर्जुनाने धनुष्य खाली…
  14. अध्याय १४ (गुणत्रय विभाग योग)हा अध्याय तीन गुणांविषयी आहे: सगळी प्रकृती ज्या धाग्यांनी विणली आहे, त्या धाग्यांविषयी. कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर अर्जुनाचे सारथी आणि स्वतः ईश्वर असलेले श्रीकृष्ण आपल्या मित्राला शरीर आणि आत्मा वेगळे ओळखायला शिकवत आहेत. आत्मा म्हणजे शरीराल…
  15. अध्याय १५ (पुरुषोत्तम योग)हा छोटा अध्याय पुरुषोत्तमाविषयी आहे: सर्व जीवांमध्ये सर्वोच्च असलेल्या ईश्वराविषयी. प्रसंग कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावरचा आहे. अर्जुनाचे सारथी आणि स्वतः ईश्वर असलेले श्रीकृष्ण यांनी आपल्या मित्राला नुकतेच सांगितले आहे की भक्ती माणसाला तीन गुण…
  16. अध्याय १६ (दैवासुर संपद विभाग योग)हा अध्याय दोन स्वभाव शेजारी शेजारी मांडतो: दैवी आणि आसुरी. प्रसंग कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावरचा आहे. अर्जुनाचे सारथी आणि स्वतः ईश्वर असलेले श्रीकृष्ण यांनी पुरुषोत्तम कोण, हे नुकतेच दाखवले आहे. आता ते माणसाला ईश्वराकडे नेणाऱ्या स्वभावाचे वर्…
  17. अध्याय १७ (श्रद्धात्रय विभाग योग)हा अध्याय श्रद्धेविषयी आहे; आणि श्रद्धा, आहार, यज्ञ, तप आणि दान यांत तीन गुण कसे दिसतात, याविषयी. प्रसंग कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावरचा आहे. अर्जुनाचे सारथी आणि स्वतः ईश्वर असलेले श्रीकृष्ण यांनी आपल्या मित्राला नुकतेच सांगितले आहे, की तू काय…
  18. अध्याय १८ (मोक्ष संन्यास योग)हा शेवटचा अध्याय साऱ्या गीतेचे सार एकत्र बांधतो. कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर आपल्याच आप्तांशी लढण्याऐवजी अर्जुनाने धनुष्य खाली टाकले होते. तेव्हापासून त्याचे मित्र आणि सारथी, आणि स्वतः ईश्वर असलेले श्रीकृष्ण त्याला शिकवत आहेत. आता अर्जुन आणख…