PocketPage

मराठी

20 pieces

  1. इंद्रप्रस्थ आणि खांडववनाचे दहनधृतराष्ट्र महाराजांनी पाच पांडव बंधूंना आपल्या दरबारात बोलावले. ते युधिष्ठिरांना म्हणाले, “अर्धे राज्य घ्या, आणि खांडवप्रस्थाला जा. म्हणजे तुमच्यात आणि तुमच्या चुलतभावांत पुन्हा कलह होणार नाही. तिथे अर्जुनांच्या रक्षणाखाली राहा; मग तुम्हाला…
  2. लोहस्तंभ आणि राजा चंद्रदिल्लीच्या मशिदीच्या मधोमध इब्न बतूताला एक प्रचंड स्तंभ दिसला. तो कोणत्या धातूचा आहे, ते कोणालाच ठाऊक नव्हते. भारतातल्या एका विद्वानाने त्याला सांगितले, की त्याला हफ्त-जोश, “सात धातू”, म्हणतात; कारण तो तितक्या धातूंचा बनलेला आहे. कोणीतरी त्…
  3. ढिला खिळा आणि पृथ्वीराजांची दिल्लीव्यास मुनींनी तोमर राजांना सोन्याचा एक खिळा दिला, पंचवीस बोटे लांब, आणि तो जमिनीत ठोकायला सांगितले. दिल्लीला तिचे नाव कसे पडले, त्याची ही आख्यायिका शाहजहानच्या काळातले कवी खड्गराय अशी सांगतात. जेम्स टॉड यांच्या कथनात, पांडवांची जुनी नगरी इं…
  4. सुलतान रझियादिल्लीचा सुलतान शम्सुद्दीन मरण पावला होता, आणि त्याचा मुलगा रुक्नुद्दीन गादीवर बसला होता. इब्न बतूताच्या सांगण्यात, नव्या राजाने आपल्या राजवटीची सुरुवातच एका अन्यायाने केली: त्याने आपल्या एका भावाला ठार मारवले. त्या मारलेल्या राजपुत्राला एक…
  5. बल्बनची दिल्लीदुपारच्या नमाजाच्या वेळी दिल्लीचे पश्चिमेकडचे दरवाजे बंद होत. त्यानंतर त्या बाजूने शहराबाहेर जायची कोणाची हिंमत होत नसे; मग तो यात्रेकरू असो, वा राजपुत्र. त्याच वेळी मेवाती पुष्कळदा सर-हौजवर येत. पाणी वाहणाऱ्या भिश्त्यांवर आणि पाणी भरायला आ…
  6. किली आणि सिरी: दिल्लीच्या वेशीवर मंगोलमंगोल घोडेस्वार दिल्लीच्या उपनगरांपर्यंत येऊन ठेपले होते, आणि जवळच मुक्काम ठोकून होते. ते दारू पीत, आणि बादशाही कोठारांतून लुटलेले धान्य स्वस्तात विकत. त्यांचा नेता तरगी यमुनेच्या काठी तळ देऊन होता. कोणालाही शहरात येता येत नव्हते, की बाहेर…
  7. इब्न बतूताची दिल्ली: दौलताबादसाठी रिकामी केलेलीइब्न बतूता दिल्लीला आला, तो हिंदुस्थानचा राजा सुलतान मुहम्मदशहा याच्या दरबारात जाण्यासाठी. तिथे पोचल्याचा दिवस त्याच्या लक्षात राहिला. ते एक अफाट आणि प्रसिद्ध शहर होते; सौंदर्य आणि सामर्थ्य दोन्ही त्यात एकवटले होते. त्याच्याभोवतीच्या तटबंदी…
  8. फिरोजशहाने आणलेला अशोकस्तंभसुलतान फिरोजशहाने एक दगडी स्तंभ आपल्या फिरोजाबाद या नव्या शहरात आणला, आणि उभा केला. तेव्हा शम्स-इ-सिराज अफीफ बारा वर्षांचा होता, आणि शाळेत शिकत होता. पुढे अफीफने फिरोजशहाच्या राजवटीचा इतिहास लिहिला, आणि तो स्तंभ कुठून आला, ते त्यात सांगितले…
  9. १३९८: तैमूरची लूटतैमूर हा एक सम्राट; त्याच्या साम्राज्याची गादी समरकंदला होती. तो आपल्या सैन्यानिशी हिंदुस्थानात आला, आणि डिसेंबर १३९८ मध्ये त्याने दिल्ली घेतली. ही गोष्ट तो स्वतःच सांगतो, आपल्या आत्मवृत्तात. तिची सुरुवात लढाईच्या आधी, त्याच्या छावणीत होते.…
  10. दीनपनाह आणि ग्रंथालयाचा जिनाजानेवारी १५५६ मधली एक शुक्रवारची संध्याकाळ. बादशहा हुमायून शेरमंडलाच्या छतावर चढला. शेरमंडल हा दिल्लीच्या जुन्या किल्ल्यातला लाल दगडाचा एक महाल. तो दुमजली होता, आणि त्याच्या सपाट छताच्या मधोमध एक लहानसा घुमट होता; तो “उन्हापासून सावली देणाऱ…
  11. बर्निये यांनी पाहिलेले शाहजहानाबाद“गेल्या वर्षी तीन आगींत साठ हजारांहून जास्त छपरे जळून खाक झाली,” फ्रांस्वा बर्निये यांनी १ जुलै १६६३ रोजी दिल्लीहून लिहिले. उन्हाळ्याचे भयंकर वारे वाहत होते, आणि ज्वाळा इतक्या वेगाने पसरल्या, की उंट आणि घोडेही जळून मेले. महालातल्या पुष्कळ स…
  12. मयूरसिंहासन आणि बादशहाची तुला१ नोव्हेंबर १६६५. बादशहाकडचे आपले काम संपल्यावर ताव्हेर्निए दिल्लीतल्या जहानाबादच्या महालात गेले, बादशहा औरंगजेबाचा निरोप घ्यायला. पण बादशहाने त्यांना इतक्यात जाऊ दिले नाही. त्याची इच्छा होती, ताव्हेर्निए यांनी आधी त्याचा जवळ आलेला उत्सव पा…
  13. दिल्लीच्या रस्त्यांतून दारा शुकोहची धिंडइ.स. १६५९ मध्ये एका कैद्याला दिल्लीच्या वेशीपाशी आणले गेले. तो होता दारा शुकोह, बादशहा शाहजहानचा एक मुलगा. पुढे जे घडले, ते फ्रांस्वा बर्निये यांनी स्वतः पाहिले. त्यांच्या मते सामान्य लोकांचा हा शहजादा फार लाडका होता. आता सत्ता त्याचा भाऊ औ…
  14. १७३९: नादिरशहाची कत्तलदोन बादशहा एकत्र दिल्लीकडे निघाले होते; एका उंच रथात शेजारी शेजारी बसून. एक होता इराणचा राजा नादिरशहा. दुसरा दिल्लीचा बादशहा मुहम्मदशहा; त्याच्या सैन्याचा नादिरशहाने कर्नालला पराभव केला होता. वाटेत इराण्यांनी गावे लुटली होती, आणि तिथली पुष्…
  15. १७८८: गुलाम कादिरने शाह आलमला आंधळे केलेदिल्लीच्या महालात दिवाण-इ-खास, म्हणजे खास दरबाराचे दालन, होते. तिथे तख्ताच्या वर एकेकाळी चांदीचे छत होते. त्याचा प्रत्येक पत्रा तळहाताएवढा मोठा, आणि त्यावर सोनेरी वर्खाचा मुलामा. १७५७ मध्ये अहमदशहा अब्दाली कंदाहारहून आला, आणि जवळजवळ महिनाभर…
  16. हेबर यांची बादशहाशी भेट३१ डिसेंबर १८२४, सकाळचे साडेआठ. बिशप रेजिनाल्ड हेबर यांची दिल्लीचा बादशहा अकबरशहा याच्याशी भेट ठरली होती. ते हत्तीवरून निघाले; बरोबर दोन सोबती, आणि त्यांची ओळख करून देणार होते ते मि. इलियट. मि. इलियट यांच्या हातात सोन्याच्या मुठीची एक मोठी…
  17. ११ मे १८५७: मेरठहून आलेले स्वारमे १८५७ मध्ये दिल्ली अजूनही मुघलांची राजधानी होती. तिच्या महालात बादशहा बहादूरशहा राहत होता; काठी टेकत चालणारा एक म्हातारा. आदल्या संध्याकाळी मेरठला तिसऱ्या घोडदळ पलटणीचे हिंदुस्थानी स्वार उठले होते, आणि त्यांनी तिथल्या इंग्रजांना मारले होत…
  18. वेढ्यातल्या दिल्लीतमे १८५७ मध्ये मेरठला इंग्रजांविरुद्ध उठलेल्या शिपायांच्या पलटणी दिल्लीत आल्या, आणि दिल्लीतल्या पलटणीही त्यांना जाऊन मिळाल्या. आपण दिल्लीच्या म्हाताऱ्या बादशहाचे इमानी सैनिक आहोत, असे ते स्वतःला म्हणवत. ते सगळे महिने मुन्शी जीवनलाल यांनी शहर…
  19. सप्टेंबर १८५७: हल्ला आणि दिल्लीचा पाडावमैनुद्दीन यांच्या हकीकतीत, तीन महिने उलटले होते, आणि एव्हाना सगळ्या दिल्लीला दिवसा-रात्री, केव्हाही होणाऱ्या तोफांच्या आवाजाची सवय झाली होती. बुरुजांवरच्या तोफा बंडखोर सैन्याच्या ताब्यात होत्या. मग शहरात इशारा पुकारला गेला: शहरावर आता हल्ला…
  20. बादशहाची कैद, खटला आणि हद्दपारी१४ सप्टेंबर १८५७ ला इंग्रजांनी दिल्लीवर हल्ला चढवला. दिल्लीचा बादशहा बहादूरशहा, मुघलांतला शेवटचा, आणि त्याचे सल्लागार त्या हल्ल्याने पार हादरून गेले. इंग्रज मागे हटले नाहीत, तर डाव संपला, असा त्यांनी निष्कर्ष काढला. १५ तारखेची सकाळ उजाडली,…