PocketPage

मराठी

67 pieces

  1. घरापुरते आणि दारच्या साधूपुरतेकबीर देवापाशी एवढेच मागतात: प्रभो, माझे कुटुंब त्यात मावेल इतकेच मला दे. मीही उपाशी राहू नये, आणि दारी आलेला कोणी साधूही उपाशीपोटी परत जाऊ नये. कबीर साठा मागत नाहीत, धनदौलतही मागत नाहीत. घरच्यांचे पोट भरेल आणि दारी आलेल्या साधूलाही दोन घास…
  2. खांड्याच्या धारेवरची वाटसाधू म्हणवून घेणे सोपे नाही; ते खांड्याच्या, म्हणजे दुधारी तलवारीच्या, धारेवरून चालण्याइतके कठीण आहे. जरा डगमगलात, तर खाली पडाल. स्थिर राहिलात, तर पैलतीराला पोचाल; संसार ओलांडून देवापाशी जाल. धारेवर डावीकडे-उजवीकडे जागाच नसते. इतक्या अरुंद…
  3. अत्तरवाल्याच्या दुकानातला सुगंधकबीर म्हणतात, साधूची संगत म्हणजे अत्तरवाल्याच्या दुकानात बसण्यासारखे आहे. अत्तरवाल्याने तुम्हाला काहीच दिले नाही, तरी तुम्ही सुगंध घेऊनच बाहेर पडता. कुपी हाती पडायचीही गरज नसते. दुकानाच्या हवेतच सुगंध भरलेला असतो, आणि थोडा वेळ बसणाऱ्याच्या…
  4. उंच खजुरीचे झाडमोठे झालात, म्हणून काय झाले? तुम्ही खजुरीच्या झाडासारखे आहात. पाखराला त्याची सावलीसुद्धा मिळत नाही, आणि फळे इतक्या उंचावर लागतात की हात पोचत नाही. खजुरीचे खोड उघडेबोडके, कड्याकड्यांचे असते. ते उंचच उंच वाढते, आणि अगदी टोकाला झावळ्यांचा एक ल…
  5. सुपासारखा साधूसाधू कसा असावा? सुपासारख्या स्वभावाचा. जे कसदार आहे ते तो धरून ठेवतो, आणि पोकळ फोलपटे उडवून देतो. धान्य पाखडताना सुपात जड दाणे राहतात, आणि हलके फोलपट वाऱ्यावर उडून जाते. असा साधूही समोर येईल त्यातले सत्त्व ठेवतो, आणि बाकीचे सोडून देतो.
  6. काटे पेरणाऱ्यासाठी फुलेजो तुमच्या वाटेत काटे पेरतो, त्याच्या वाटेत तुम्ही फुले पेरा. तुम्ही पेरलेली फुले तुमच्यासाठी फुलेच राहतील. आणि त्याच्या वाट्याला येईल त्रिशूळ, तीन टोकांचा भाला. काट्याला एकच टोक असते, त्रिशूळाला तीन. कबीर सूड घ्यायला सांगत नाहीत. काट्यापेक…
  7. मेलेल्या कातड्याचा भातादुबळ्याला छळू नका; त्याचा उसासा, त्याचा तळतळाट फार भारी पडतो. निर्जीव वस्तूच्या श्वासानेही लोखंडाची राख होते. लोहाराचा भाता मेलेल्या जनावराच्या कातड्याचाच तर बनलेला असतो. त्या कातडी पिशवीच्या प्रत्येक फुंकरीने भट्टी इतकी तापते, की लोखंडही ज…
  8. गोड बोल औषध, कडू बोल बाणगोड शब्द औषध आहेत, कडू शब्द बाण. कडू शब्द कानाच्या दारातून आत शिरतो, आणि साऱ्या अंगभर सलत राहतो. बाण एकाच जागी जखम करतो. कडू शब्द मात्र कानातून शिरतो आणि पसरत जातो, अगदी सारे शरीर ठणकू लागेपर्यंत.
  9. बोलणे साखर, करणे विषबोलणे साखरेसारखे गोड असते; करणे म्हणजे विषाचा गोळा. बोलणे सोडून जो प्रत्यक्ष करू लागतो, त्याच्यासाठी तेच विष अमृत होते. कबीर दोन्ही गोष्टी शेजारीशेजारी मांडतात: बोलणे साखरेसारखे गोड, करणे विषासारखे कडू. पण एकदा माणूस बोलणे सोडून कामाला लागल…
  10. जिथे क्रोध, तिथे काळजिथे दया, तिथे धर्म; जिथे लोभ, तिथे पाप. जिथे क्रोध, तिथे काळ, साक्षात मृत्यू; आणि जिथे क्षमा, तिथे स्वतः प्रभू वास करतो.
  11. दुसऱ्यांच्या दोषांवर हसणारेदुसऱ्यांचे दोष पाहून लोक हसत हसत आपल्या वाटेने जातात. स्वतःचे दोष मात्र त्यांना आठवतसुद्धा नाहीत; खरे तर त्या दोषांना ना आदि ना अंत. कबीर चित्र रंगवतात: लोक अजून खुदखुदत पुढे चालले आहेत. आणि त्यांच्याबरोबर, त्यांना न दिसता, त्यांच्याच दोषां…
  12. दुसऱ्याची तूपपोळीकोरडी-सुकी पोळी खा, आणि थंड पाणी प्या; तेवढे पुरे. दुसऱ्याची तूप माखलेली पोळी पाहून आपल्या मनाला हाव सुटू देऊ नका. सुखवस्तू घरांत पोळीला तूप लावतात. कोरडी पोळी आणि थंड पाणी माणसाला जगवायला पुरेसे असतात; दुसऱ्याच्या ताटाकडे टाकलेली एक नजरच त…
  13. बाभूळ लावून आंब्याची आशावाईट करत होतास, तेव्हा थांबला का नाहीस? आता करून झाल्यावर पश्चात्ताप का करतोस? जो बाभळीचे झाड लावतो, त्याला खायला आंबे कुठून मिळणार? बाभळीला कडक शेंगा आणि लांब पांढरे काटे येतात; गोड आंबा कधीच नाही. पेरणी झाल्यावर कितीही पश्चात्ताप केला, तर…
  14. शंभर घडे पाणीहळूहळू रे मना, हळूहळू. सगळे काही हळूहळू, आपल्या वेळेवर होते. माळ्याने झाडाला शंभर घडे पाणी घातले, तरी फळ ऋतू आल्यावरच येते. इथे कबीर स्वतःच्याच अधीर मनाशी बोलत आहेत; त्याला फळ आत्ताच्या आत्ता हवे आहे. जास्त पाणी घातल्याने ऋतू लवकर येत नाही.…
  15. अति पाऊस, अति ऊनफार बोलणे चांगले नाही, आणि फार गप्प राहणेही चांगले नाही. फार पाऊसही बरा नाही, आणि फार ऊनही बरे नाही. शेताला पाऊसही हवा आणि ऊनही; पण महापूर आला किंवा दुष्काळ पडला, तर शेत उद्ध्वस्त होते. आयुष्यात बोलण्याचे आणि मौनाचेही तसेच असते.
  16. सोने जुळते, मडके तडकतेसोने, आणि सज्जन व साधू माणसेही, शंभर वेळा तुटली तरी पुन्हा जुळतात. दुर्जन मात्र कुंभाराच्या मडक्यासारखा: एक धक्का लागला की तडा गेलाच. सोनार तुटलेले सोने वितळवतो, तेव्हा ते सांधा न दिसता पुन्हा एकजीव होते. भाजलेले मडके मात्र एकदा तडकले की तड…
  17. वाईट माणसाचा शोधवाईट माणूस शोधायला मी निघालो, कबीर म्हणतात, पण मला कोणीच वाईट भेटला नाही. मग स्वतःच्या मनात डोकावून पाहिले, तेव्हा कळले की माझ्याहून वाईट कोणीच नाही. शोध फिरून फिरून शोधणाऱ्यापाशीच येऊन थांबतो. ज्या दुष्टाला तो गल्लोगल्ली शोधायला निघाला होत…
  18. सत्याचे जड पारडेसत्यासारखे दुसरे तप नाही, आणि खोट्यासारखे दुसरे पाप नाही. ज्याच्या हृदयात सत्य असते, त्या हृदयात स्वतः परमेश्वर राहतो. पुण्य मिळवण्यासाठी तपस्वी उपवास करत, कडक उन्हात उभे राहत, थंडीत उघड्यावर बसत. इथे तप म्हणजे हीच कठोर साधना. कबीर हे सगळे…
  19. दोघांनाही गारवा देणारे बोलमनातला मीपणा आधी सोडा, आणि मग बोला. असे बोललेले शब्द ऐकणाऱ्याचे मन निववतात, आणि बोलणाऱ्याचेही. आपल्याकडे शांत मनाला नेहमीच शीतल म्हटले आहे, आणि राग-अहंकाराला दाह. अहंकार आधीच उतरवून ठेवला, की शब्द दोन्ही बाजूंना शांतता आणतात: ऐकणाऱ्यालाही आ…
  20. सोन्याच्या ताटातले हंसाचे मोतीहंस टिपतो ते मोती विकायला आले, सोन्याच्या ताटात भरभरून. पण ज्याला त्यांचे मर्म, म्हणजे खरे मोल, कळत नाही, तो त्यांचे काय करणार? हिमालयात उंचावर असलेल्या मानसरोवरातला हंस मोत्यांशिवाय काहीही खात नाही, असे कवी सांगत आले आहेत. ज्या गिऱ्हाइकाने…
  21. भांडायला कोणी उरत नाहीमन शीतल राहिले, तर जगात आपला कोणीच वैरी नाही. हा मीपणा फेकून द्या, मग सगळेच आपल्याशी मायेने वागतील. वैराचा दोष आपण बहुधा दुसऱ्याच्या माथी मारतो. कबीरांना त्याचे मूळ आपल्याच अहंकाराच्या दाहात सापडते: पदोपदी दुखावून घेणाऱ्या आणि आपला हक्क माग…
  22. साधूच्या घरचा कोंडासाधूची संगत धरा, कबीर म्हणतात, मग तिथे खायला जवाचा कोंडाच का मिळेना. साकटाकडे खीर आणि साखरेचे जेवण वाढलेले असले, तरी त्याच्या संगतीला जाऊ नका. जवाचा कोंडा म्हणजे भुसा, गुराढोरांना घालतात तसला. ‘साकट’ हा शब्द ‘शाक्त’, म्हणजे शक्तिदेवीचा उपास…
  23. साधूची रिकामी गाठसाधू उद्यासाठी काहीच गाठीला बांधून ठेवत नाही. पोटात मावेल तेवढेच तो घेतो. हरी त्याच्या पुढेही उभा आहे आणि मागेही; साधू जेव्हा जे मागतो, ते हरी तेव्हाच देतो. गावातले लोक आपली पुंजी कपड्याच्या टोकाला गाठ मारून ठेवत. साधूला अशा साठवणीची गरज नस…
  24. माघारी फिरणारा शूरसाधू, सती आणि शूर कधीच पाठ फिरवत नाहीत. या तिघांपैकी कोणी एकदा निघून पुन्हा घरी परतला, तर त्याचे तोंडही पाहू नये. कबीरांच्या काळात सती म्हणजे पतीच्या चितेवर चढणारी पत्नी, आणि शूर म्हणजे रणांगणातून जिवंत परत न येणारा योद्धा. त्या काळचे संतकव…
  25. अंगणात निंदकाची झोपडीआपली निंदा करणाऱ्याला जवळच ठेवावे. आपल्या अंगणातच त्याला झोपडी बांधून द्यावी. साबणाशिवाय आणि पाण्याशिवाय तो आपला स्वभाव निर्मळ करतो. साबण आणि पाणी अंगाचा मळ धुतात. दारात राहणारा निंदक रोज उठून आपले दोष दाखवत राहतो. साबण-पाण्याने न निघणारा स…
  26. शिवी एकच राहू द्याशिवी येते तेव्हा एकच असते. ती उलटून परत दिली, की तिच्या अनेक होतात. कबीर म्हणतात, ती परतवू नका; मग ती होती तशीच राहते, एकच. प्रत्येक प्रत्युत्तर नवे उत्तर ओढून आणते, आणि एका शब्दाचे वाढता वाढता कधीही न संपणारे भांडण होते. उत्तरच मिळाले नाही…
  27. पायाखालचे गवतकबीर स्वतःलाच बजावतात, पायाखाली पडलेल्या गवताला तुच्छ लेखू नकोस. त्याची एखादी काडी उडून डोळ्यात गेली, तर होणारी वेदना सोसणे फार कठीण जाते. गवतासारखे दीन दुसरे काय असेल? दिवसभर ते पायदळी तुडवले जाते. कबीर त्याला मोठे ठरवत नाहीत. ते फक्त सावध…
  28. सत्याविना कोटी उपायसत्य सगळ्याहून चांगले; मात्र हृदयच खरे असायला हवे. सत्याशिवाय सुख नाही, मग कोणी कोटी उपाय का करेना. कबीरांना सत्य मुळातून हवे आहे, हृदयात; नुसते ओठांवर नव्हे. कोटी उपाय म्हणजे माणूस सुखासाठी धरतो ते बाकीचे सगळे मार्ग. त्यांतला एकही खऱ्या हृ…
  29. काळाच्या हाती झोकामाणूस आपल्याच जिभेमुळे घसरतो. क्षणोक्षणी तो कधीच बोलू नयेत असे शब्द बोलून जातो. त्याच्याच मनाने त्याचा घात केला आहे, म्हणून तो भ्रमात भटकत राहतो. आपला झोका तो काळाच्या, म्हणजे मृत्यूच्या, हाती देऊन टाकतो; आता काळच त्याला झुलवत राहतो. झोका क…
  30. नखशिखांत चिलखतकर्मकांडात गुंतलेल्या मूढ माणसाने नखशिखांत चिलखत चढवले आहे. बाणच त्याला लागत नसेल, तर बाण मारणारा तरी काय करणार? हे चिलखत म्हणजे कर्मकांडावर आणि बाहेरच्या आचारांवर त्याचा भरवसा. कबीर अनेकदा सद्गुरूला धनुर्धर म्हणून रंगवतात; त्याचा बाण म्हणज…
  31. पूजेच्या चौकात कुत्राकाही लोकांच्या मनाची दारे कितीही सांगितले तरी उघडत नाहीत. अशांसाठी बिचारा माणूस काय करणार? हे म्हणजे कुत्र्याला पूजेच्या चौकात बसवण्यासारखे आहे: तो पुन्हा पुन्हा ऐपनच चाटत राहणार. पूजेसाठी स्त्रिया जमिनीवर तांदळाच्या पिठाच्या ओल्या लेपाने र…
  32. कोळसा आणि शंभर मण साबणमूर्खाला शिकवण्यात आपल्या गाठीशी बांधलेले ज्ञान तेवढे वाया जाते. शंभर मण साबण आणून घासला, तरी कोळसा काही पांढरा होत नाही. इथे ज्ञान हे कमरेला गाठ मारून बरोबर ठेवलेल्या पैशासारखे आहे: मूर्खावर खर्च केले की गेलेच, परत काहीच येत नाही. मण हे बा…
  33. घणाचे घाव सोसणारा हिराघणाचे घाव जो सोसतो, त्याच हिऱ्याची वाखाणणी करा. कपटी, खोट्या रंगाचा माणूस पारखला गेला, तेव्हा त्याची खोट उघडी पडली. जवाहिरी दगडावर घाव घालून त्याची पारख करत: खरा हिरा टिकतो, काच चक्काचूर होते. बाहेरून पांघरलेला चांगुलपणा, फासलेल्या रंगासारख…
  34. नावापुरते चंदनमलयगिरीवर, म्हणजे चंदनाच्या डोंगरांवर, प्रत्येक झाड चंदनाच्या सुगंधात मुरले, त्यातच हरवून गेले. लोक त्या सगळ्यांना चंदन म्हणू लागले, पण त्यांतले एकही मलयगिरीचे खरे चंदन झाले नाही. चंदनाचा सुवास आसपास उगवणाऱ्या प्रत्येक झाडात उतरतो, असे कवी…
  35. खऱ्या सौद्यात हिरासौदा खरा करा, आणि तो खरा आहे हे आपल्या मनाशी पक्के जाणून घ्या. खऱ्या व्यवहारात हिरा हाती लागतो; खोट्या व्यवहारात मुद्दलही बुडते. इथे कबीर व्यापाऱ्याच्या भाषेत बोलतात, आणि हिरा म्हणजे खरोखर मिळवण्याजोगा लाभ. खोटा सौदा नफा तर देत नाहीच, उलट ग…
  36. पंडिता, विचार करकोणताही जीव दुसऱ्या जिवाशिवाय जगत नाही; प्रत्येक जिवाचे जीवन दुसऱ्या जिवाकडून उसने मिळालेले आहे. म्हणून दया धरून जिवांना जप, त्यांचे रक्षण कर. पंडिता, यावर विचार कर. शास्त्रे जाणणाऱ्या पंडितापुढे कबीर ही गोष्ट तोलून पाहण्याजोगे सत्य म्हणून…
  37. हिताच्या गोष्टीने वैरकलियुग खोटे आहे आणि जग आंधळे; शब्द, म्हणजे सत्याची शिकवण, कोणीच मानत नाही. कबीर म्हणतात, ज्याला मी त्याच्या हिताचे सांगतो, तोच उठून माझा वैरी होतो. कलियुग हे चार युगांतले शेवटचे आणि सर्वांत अंधारलेले युग. त्यातला आंधळेपणा म्हणजे नुसते न दिस…
  38. एकाच शेतात वाघ आणि गायलोक जमून गप्पा मारतात त्या अथाईवर, म्हणजे गावच्या चावडीवर, धावत जाऊन बसू नका. त्या एकाच शेतात वाघ, गाढव आणि गाय सगळे एकत्र चरतात. प्रत्येक गावात अशी अथाई असे: एक उंच ओटा, जिथे माणसे बसून गप्पा छाटत. वाघ, गाढव आणि गाय कधी एका कुरणात चरत नाही…
  39. प्रवाहात पाय टिकत नाहीतकोणी साखी, म्हणजे कबीरांचे छोटे दोहे, तोंडाने म्हणतो, पण त्या मनात धरत नाही. त्यांनी दाखवलेल्या वाटेने त्याला चालता येत नाही. वेगाने धो-धो वाहणाऱ्या नदीत उतरलेल्या माणसासारखी त्याची गत होते. त्याचे पाय टिकणार तरी कुठे? वेगवान नदी पार करताना…
  40. मनांचा सुकाळकबीर म्हणतात, मी आपल्या देशात फिरलो, परदेशातही फिरलो. सगळीकडे मनांचा सुकाळ होता, सुगीच्या वर्षी पीक भरभरून यावे तसा. पण ज्याला शोधत मी फिरत होतो, त्याचाच दुष्काळ पडला होता. आपल्याच इच्छांत आणि कल्पनांत गुंतलेली मने प्रत्येक शेतात उगवली होती…
  41. सिंहांचे कळप नसतातहिरे खोल्या भरभरून ठेवलेले नसतात. दक्षिणेतल्या मलयगिरीवर चंदनाची झाडे रांगेने उभी नसतात. सिंह कळप करून फिरत नाहीत. आणि खरे साधू जथा करून चालत नाहीत. त्या काळी पुष्कळ साधू मोठमोठ्या जथ्यांनी फिरत. कबीर खऱ्या साधूला हिरा, चंदन आणि सिंह यांच्य…
  42. घुमटावरची गोळीघुमटाच्या माथ्यावर ठेवलेली गोळी घरंगळत खाली जमिनीवर येऊन पडते. मूर्खाचे हृदयही तसेच असते. त्यावर शब्द, म्हणजे गुरूने दिलेला जिवंत उपदेश, टिकतच नाही. घुमटावर कुठेच सपाट जागा नसते. अशा हृदयावर शब्द कुठेही ठेवा, तो उतार शोधतो आणि निघून जातो.
  43. काळजात रुतलेले कुसळकाळजात खोलवर एक कळ बसून राहिली आहे. शब्दांच्या झाडाचे एक कुसळ तिथे आत घुसले आहे. ते काढायला जावे, तर निघत नाही. बाणाच्या टोकासारखे ते तिथेच रुतून राहते. मोठा काटा असेल, तर बोटांनी धरून ओढून काढता येतो. कुसळ इतके बारीक असते की हाताला लागतच न…
  44. ताकसुद्धा नाहीखव्याने भरलेली वाटी हातात घेऊन, कुणा आपल्या माणसाची वाट पाहण्यात सारा दिवस जातो. पण कबीर म्हणतात, एकदा तो मनातून उतरला, की त्याला ताकसुद्धा देववत नाही. खवा दूध मंद आचेवर आटवून करतात; ताक तर दारी आलेल्या कोणालाही दिले जाते. दोन्ही ओळींतला मा…
  45. चंदनाशेजारचा बांबूदक्षिणेतले मलयगिरीचे डोंगर चंदनासाठी प्रसिद्ध आहेत. रानातल्या साध्या पळसाला स्वतःचा कसलाच वास नसतो, तरी चंदनाचा सुगंध त्याच्यातही भिनला. बांबू मात्र युगानुयुगे चंदनाच्या शेजारी उभा होता, तरी त्याच्यात तो सुगंध कधीच शिरला नाही. चंदनाजवळची सग…
  46. चिलखतावर चौमासाचार महिने ढगांतून पाऊस कोसळत राहिला, आणि सगळीकडे पाणी तुडुंब भरले. पण जड बुद्धीच्या माणसाने अंगावर चिलखत चढवले आहे. त्या पावसाचा एकही बाण त्याला टोचत नाही. उत्तर भारतात पावसाळा जवळजवळ चार महिने चालतो, आणि त्याच्या सरी बाणांच्या वर्षावासारख्…
  47. साधूच्या मताचे सारमीपणा सोडा, आणि हरीचे भजन करा. पायाच्या नखापासून डोक्याच्या टोकापर्यंत, अंगातले सगळे विकार टाका. कोणत्याही जीवाशी वैर ठेवू नका. साधूच्या मताचे हेच सार आहे. इथे कबीर कोणताही विधी सांगत नाहीत, व्रत सांगत नाहीत, वेषही सांगत नाहीत. या चारही गोष…
  48. खऱ्या दुकानात झाडूतू खरा वाणी असशील, तर दुकानही खरे, प्रामाणिक मांड. आधी आतून झाडू फिरव, आणि केरकचरा दूर नेऊन टाक. कबीरांच्या या चित्रात दुकान म्हणजे माणूस स्वतः. सत्याचा व्यवहार करायचा असेल, तर आधी आतली घाण झाडून बाहेर काढायला हवी, आणि ती दाराशीच पडू द्यायच…
  49. साखरेला मीठ समजलाजो कोणतीही गोष्ट स्वतः जाणून पारखतो, त्या माणसावरून मी स्वतःला ओवाळून टाकतो, असे कबीर म्हणतात. त्या अडाण्याला साखरेसाठी इसार दिला होता, आणि त्याला वाटले, मीठ आणायचे आहे. साखर आणि मीठ दोन्ही पांढरे दाणे; डोळ्यांना ते सारखेच दिसतात. ज्याने दो…
  50. दगडावर बाणमूर्खाशी काय बोलावे? हेकट दुष्टापुढे कोणाचे काय चालणार? दगडावर बाण कशाला मारावा? त्याने चांगला धारदार बाणच वाया जातो. बाणाने दगडाला इजा होत नाही, आणि तो बदलतही नाही. तोटा होतो तो फक्त मारणाऱ्याचा, आणि जातो तोही त्याचा सर्वांत चांगला बाण.
  51. भाजीवाल्यांच्या बाजारात हिराजिथे भाजीवाल्यांचा बाजार भरला आहे, तिथे आपला हिरा उघडू नका. तो गुपचूप पदराच्या गाठीला बांधा, आणि आपल्या वाटेने चालू लागा. भाजीवाल्याला भाजीच्या ढिगाची किंमत कळते, हिऱ्याची नाही. कबीरांच्या वाणीत हिरा म्हणजे पुष्कळदा देवाचे नाम. ज्यांना त्या…
  52. जिभेला बंधनजिभेला बंधन घाला, आणि फार बोलण्यातून स्वतःची सुटका करून घ्या. खरे-खोटे ओळखणाऱ्या पारखी माणसाची संगत धरा, आणि गुरूच्या मुखातून आलेल्या शब्दावर विचार करा. पारखी बाजारात नाणी आणि सोने पारखत असे; वरच्या चकाकीला तो फसत नसे. बीजक हा कबीरपंथीयांनी…
  53. ज्याचा पदर हाती लागत नाहीखरा संत सगळे जाणतो, समजतो, तरी काहीच न कळल्यासारखा राहतो. त्याच्या अंगी बळ असते, तरी ते बाजूला ठेवून तो दुबळा होऊन राहतो. कबीर म्हणतात, अशा संताचा पदर कोणीही धरू शकत नाही. त्याच्यात कोणाला पकड घेता येईल असे काहीच नसते. कोणी आव्हान द्यावे अस…
  54. बोलणाऱ्याला वाहून जाऊ द्याकबीर म्हणतात, सत्याविषयी बोलणारे मला पुष्कळ भेटले, पण ते धरून ठेवणारा एकही भेटला नाही. जो फक्त बोलतो आणि काहीच धरत नाही, त्याला प्रवाहाबरोबर वाहून जाऊ द्या. कबीर अशा माणसाची विनवणी करत नाहीत, की त्याला अडवायचाही प्रयत्न करत नाहीत. त्याने का…
  55. साव कोण, चोर कोणज्याची बुद्धी आंधळी आहे, ज्याला विवेकच नाही, त्याला प्रामाणिक साव आणि चोर यांतला फरक ओळखता येत नाही. जिथे पारख नाही, तिथे विनाश ठरलेला. विचार करा, आणि स्वतःला वेगळे ठेवा. डोळ्यांना प्रामाणिक व्यापारी आणि चोर सारखेच दिसतात; पारख केल्यावरच ते…
  56. खाऱ्या जमिनीत पेरलेले बीज्याला प्रेमाची गोडीच नाही, त्याच्यावर प्रेम करण्यात असे कितीतरी दिवस गेले. खाऱ्या, क्षारपड जमिनीत बी पेरले, तर काहीच उगवत नाही, मग ढगांतून कितीही धो-धो पाऊस कोसळला तरी. क्षारपड जमिनीवर मिठाचा पांढरा थर असतो. तिच्यात पडलेले प्रत्येक बी मरून…
  57. वाटेत घात करणारा सोबतीज्याच्या जिभेला लगाम नाही, आणि ज्याच्या मनात सत्य नाही, त्याच्या सोबतीने चालू नका. अर्ध्या वाटेतच तो तुमचा घात करील. पूर्वी लांबचे प्रवास पायी होत. जो सोबत येईल त्याच्याबरोबर माणूस दिवसेंदिवस चालत असे, कोणत्याही मदतीपासून दूर. अशा निर्जन वा…
  58. दुतोंडी बोलणाऱ्याला थपडाएकेक गाठ उकलत गुंता सोडवावा, जेवढी गाठ सुटेल तेवढी. जो दोन तोंडांनी बोलतो, तो थपडा खातो, आणि खूप खातो. दोन तोंडांनी बोलणे म्हणजे इथे एक सांगायचे आणि तिथे त्याच्या उलट. धीराने एकेक मुद्दा उकलला, की प्रकरण मिटते. दुतोंडी बोलण्याने तोच गुंता प…
  59. फसवण्यापेक्षा फसलेले बरेकबीर सांगतात, स्वतः फसलात तरी चालेल, पण दुसऱ्या कोणाला कधी फसवू नका. आपण फसलो तर मनाला सुख लाभते; दुसऱ्याला फसवले तर दुःख वाट्याला येते. कबीर जगाचा नेहमीचा हिशेब उलटा फिरवतात. गमावणारा मनःशांती घेऊन परततो, आणि कमावणारा दुःखाचे ओझे वाहत जातो…
  60. दूध, पाणी आणि रक्तमाणसाला जे मिळते, त्याचे कबीर तीन प्रकार सांगतात. न मागता, सहज मिळते ते दुधासारखे. मागून मिळते ते पाण्यासारखे. आणि कोणाकडून ओढाताण करून, दबाव आणून काढून घेतलेले, ते रक्तासारखे. दूध पोषण देते; पाणी फक्त पोट भरते. नाखुशीने देणाऱ्या हातातून ओढ…
  61. ज्ञानाच्या हत्तीवर स्वारीज्ञानाच्या हत्तीवर बसा, आणि त्याच्या पाठीवर सहजावस्थेचा गालिचा अंथरा. सहजावस्था म्हणजे कसलाही आटापिटा न करता लाभलेली मनाची शांत, स्वाभाविक स्थिती. जग कुत्र्यासारखे आहे: भुंकू द्या त्याला, ते उगाच भुंकून दमेल. राजाच्या हत्तीबरोबर गल्लीतले कु…
  62. गल्लोगल्ली दूध, बसल्या जागी दारूखऱ्यावर कोणी विश्वास ठेवत नाही, आणि खोट्यावर सारे जग विश्वास ठेवते. दूधदही गल्लोगल्ली फिरून विकावे लागते, आणि दारू मात्र दुकानात बसल्या जागी खपते. इथे सत्य म्हणजे दूध, आणि खोटे म्हणजे दारू. एकाला गिऱ्हाईक शोधत फिरावे लागते; दुसऱ्याकडे गिऱ्ह…
  63. मुंगीपासून हत्तीपर्यंतमनात दया ठेवा; निर्दय का होता? सारे जीव त्या प्रभूचे, सगळ्यांच्या धन्याचे आहेत: मुंगीही आणि हत्तीही. कबीर सगळ्यांत लहान आणि सगळ्यांत मोठा जीव निवडतात: पायाखालची मुंगी आणि हत्ती. दोघेही एकाच धन्याचे आहेत, असे ते सांगतात. यांतल्या कोणालाही दु…
  64. रात्रंदिवसाचे युद्धजिथे सूर्य तळपतो, तिथे रात्र कुठून सापडणार? आणि जिथे रात्र पसरलेली असते, तिथे सूर्य दिसत नाही. जिथे ज्ञानाचा प्रकाश पडलेला असतो, तिथे अज्ञान कुठून उरणार? आणि जिथे अज्ञान ठाण मांडते, तिथे ज्ञान लोप पावते. जिथे काम, म्हणजे वासना, बळावलेला असत…
  65. चंदनासारखी हरिकथाखरा साधू शीलवान आणि संतोषी असतो, आणि सगळ्यांकडे एकाच नजरेने पाहतो. त्याच्या राहण्यात आणि त्याने धरलेल्या वाटेत तो परिपूर्ण असतो. त्याचे दर्शन आणि स्पर्श होताच भीती पळून जाते, आणि सगळे क्लेश दूर होतात. रात्रंदिवस तो देवाचीच चर्चा करतो, आणि त…
  66. नवरदेवाविना वरातजिथे साधूंची संगत जमते, तिथे त्यांचा प्रियतम देवही असतो; त्या ठिकाणी चला. देवाविषयीचा भाव, भक्ती आणि उपदेश, सगळे तिथेच मिळते. ज्या मेळाव्यात देवाच्या नावाची चर्चाच होत नाही, तो जळून गेला तरी चालेल. सांगा, नवरदेवच नसेल तर वरात काय कामाची? वऱ…
  67. पाऊस आला, बांध सांभाळासाधूंनो, ऐका: गगनात ढग दाटून गडगडत आहेत. गगन म्हणजे आतले आकाश; मनाच्या सर्वोच्च अवस्थेला संतकवी हेच नाव देतात. पूर्वेकडून ढग भरून आला आहे, आणि रिमझिम पाऊस पडतो आहे. प्रत्येकाने आपापल्या शेताचे बांध सांभाळावेत, कारण हे पाणी वाहून चालले आहे.…