PocketPage

मराठी

24 pieces

  1. तरंगणाऱ्या दगडांचा सेतूलंकाकांड हे काव्याचे सहावे कांड राम आणि शिव यांच्या प्रार्थनांनी सुरू होते. मग कथा समुद्र ओलांडण्याच्या प्रसंगाकडे वळते. वानर-अस्वलांच्या सेनेसह राम समुद्रकिनारी उभे आहेत. पाण्यापलीकडे लंका आहे. नम्र झालेल्या समुद्राने पलीकडे जाण्याचा उपाय…
  2. एका बाणात रावणाचे मुकुट खालीसेतू बांधून झाला आहे, आणि रामांची सेना लोंढ्यासारखी लंकेकडे निघते. सेतूवर प्रचंड गर्दी होते. म्हणून काही वानर आकाशातून उडत जातात, तर काही समुद्रातल्या जलचरांच्या पाठीवरून पलीकडे जातात. पलीकडच्या किनाऱ्यावर ते फळांवर ताव मारतात, आणि नगरावर द…
  3. रामांचे विश्वरूपलंकेतल्या सुवेळ पर्वतावरच्या तळावरून रामांनी रावणाच्या मैफलीवर एकच बाण सोडला आहे. त्या बाणाने राक्षसराज रावणाचे मुकुट आणि त्याची राणी मंदोदरी हिची कुंडले खाली पाडली. हा अपशकुन पाहून दरबार घाबरला आहे. रावण मात्र हसून ते उडवून लावतो. तो म्हणत…
  4. रावणाच्या दरबारात अंगदवानरांचा युवराज अंगद रामांचा दूत म्हणून लंकेत जातो. प्रभूंच्या बळावर तो निर्भय आहे. नगरात त्याला राक्षसराज रावणाचा एक मुलगा खेळताना भेटतो. शब्दाने शब्द वाढतो; दोघेही तरुण, दोघेही अपार बलवान. राक्षस लाथ मारायला पाय उचलतो. अंगद तो पाय धरतो, त…
  5. अंगदाचा अढळ पायरामांचा वानर दूत अंगद अजून राक्षसराज रावणाच्या दरबारात उभा आहे. मेलेल्याला मारण्यात काही कीर्ती नाही, असे तो म्हणतो, आणि जिवंत असूनही मेलेल्या चौदा प्रकारच्या माणसांची नावे सांगतो. रावण ओठ चावत कुत्सितपणे म्हणतो, रामांसारख्या माणसांना राक्ष…
  6. शक्ती लागून लक्ष्मण मूर्च्छितलंकेसाठी युद्ध सुरू झाले आहे. रामांच्या वानरांनी नगराला वेढा घातला आहे, आणि ते चारही दरवाजांवर हल्ला करत आहेत, पण आता ते मागे हटू लागले आहेत. पश्चिम दरवाजावर हनुमान राक्षसराज रावणाचा मुलगा मेघनाद याचा रथ चक्काचूर करतात, आणि त्याच्या छातीवर…
  7. कालनेमी आणि मगरीलंकेच्या रणभूमीवर एका राक्षसाचा भाला, शक्ती, लागून रामांचे भाऊ लक्ष्मण बेशुद्ध पडले आहेत. संध्याकाळ होते आणि दोन्ही सेना मागे फिरतात. सर्वव्यापी प्रभू राम विचारतात, “लक्ष्मण कुठे आहे?” हनुमान लक्ष्मणांना उचलून घेऊन येतात. भावाची ती अवस्था प…
  8. अयोध्येवरून गेलेला पर्वतलंकेच्या युद्धात रामांचे भाऊ लक्ष्मण बेशुद्ध पडले आहेत. त्यांना बरे करणारी औषधी आणायला हनुमान एका पर्वतावर गेले आहेत. पण नेमकी कोणती वनस्पती, हे त्यांना ओळखता येत नाही. म्हणून ते सगळा पर्वतच उपटतात, आणि तो घेऊन रात्रीच्या आकाशातून अयोध्येवर…
  9. लक्ष्मणांसाठी रामांचा विलापलंकेसमोरच्या रामांच्या छावणीत मध्यरात्र झाली आहे. राक्षसाचा भाला लागलेले रामांचे भाऊ लक्ष्मण अजून शुद्धीवर आलेले नाहीत. औषधी आणायला गेलेले हनुमानही परतलेले नाहीत. राम भावाला उचलून छातीशी धरतात. ते एखाद्या माणसासारखे बोलू लागतात, असे काव्य स…
  10. कुंभकर्ण जागा होतोरामांचे भाऊ लक्ष्मण पुन्हा जिवंत झाले, अशी बातमी लंकेचा राक्षसराज रावण याला कळते. निराश होऊन तो आपले डोके बडवतो. तो आपला भाऊ कुंभकर्ण याच्याकडे जातो. कुंभकर्ण हा एकदा झोपला म्हणजे सहा महिने झोपणारा महाकाय राक्षस. मोठ्या प्रयत्नांनी रावण त्य…
  11. कुंभकर्णाचा अंतकुंभकर्ण हा लंकेचा राजा रावण याचा महाकाय भाऊ. आधीच्या लढाईत वानरराज सुग्रीवाने त्याचे नाक आणि कान चावून तोडले आहेत. आता तो संतापलेल्या काळासारखा पुन्हा रणात घुसतो. कोट्यवधी वानरांना धरून तो गिळून टाकतो. ते त्याच्या तोंडातून, नाकातून आणि कान…
  12. नागपाशात बांधलेले रामरावणाचा महाकाय भाऊ कुंभकर्ण मारला गेला आहे. लंकेत स्त्रिया छाती बडवून त्याच्या पराक्रमाचे वर्णन करतात. मग रावणाचा मुलगा मेघनाद वडिलांचे सांत्वन करायला येतो. तो म्हणतो, “उद्या माझा पराक्रम पाहा. माझ्या इष्टदेवाने दिलेले बळ आणि रथ अजून मी तुम…
  13. मेघनादाचे शेवटचे शब्दराक्षसराज रावणाचा मुलगा मेघनाद मूर्च्छेतून जागा होतो. वडिलांना पाहताच त्याला फार लाज वाटते. तो लगेच डोंगरातल्या एका गुहेत जातो. अजिंक्य होण्यासाठीचा यज्ञ करण्याचा त्याने निश्चय केला आहे. रावणाचे भाऊ बिभीषण आता रामांच्या पक्षात आहेत. ते रामा…
  14. धर्माचा रथआपला मुलगा मेघनाद मारला गेला, ही बातमी लंकेत राक्षसराज रावणाला कळते, आणि तो बेशुद्ध होऊन जमिनीवर कोसळतो. त्याची राणी मंदोदरी छाती बडवून रडते. सगळे नगर शोकात बुडते, आणि प्रत्येक जण रावणालाच दोष देतो. रावण स्त्रियांचे सांत्वन करतो. सगळे जग ना…
  15. लक्ष्मणांना लागलेली शक्तीलंकेच्या रणभूमीवर आपली सेना माघार घेत आहे, हे राक्षसराज रावण पाहतो. तो रथावर चढतो. त्याच्या वीस हातांत दहा धनुष्ये आहेत. “फिरा! फिरा!” असे ओरडत तो पुढे येतो. त्याच्या बाणांनी धरती आणि आकाश भरून जाते. वानर पळू लागतात, आणि आपल्या सेनापतींना आ…
  16. वानरांनी उधळलेला यज्ञयुद्धात हार खाऊन राक्षसराज रावण घरी परतला आहे, आणि त्याने एक यज्ञ सुरू केला आहे. त्याचे भाऊ बिभीषण आता रामांच्या पक्षात आहेत. ते रामांना ही बातमी देतात: हा यज्ञ पूर्ण झाला, तर रावण मरणार नाही. पहाटे राम तो यज्ञ मोडायला आपल्या वीरांना पाठवता…
  17. पुन्हा पुन्हा उगवणारी मस्तकेराक्षसराज रावणासमोर राम पायी लढत आहेत, हे पाहून देव फार अस्वस्थ होतात. देवांचा राजा आपला स्वतःचा रथ पाठवतो, आणि त्याचा सारथी मातली तो आनंदाने घेऊन येतो. रावण माया पसरतो. वानरांना, आणि रामांचे भाऊ लक्ष्मण यांनाही, राक्षसांमध्ये अनेक राम आणि…
  18. प्रत्येक वानरासाठी एक रावणरामांच्या बाजूने लढणारे बिभीषण आपल्या भावाशी, राक्षसराज रावणाशी, झुंजून थकले आहेत. तेवढ्यात हनुमान एक डोंगर घेऊन धावत येतात, आणि रावणाचा रथ, घोडे आणि सारथी यांचा चुराडा करतात. रावण हनुमानांची शेपटी पकडतो, आणि त्यांना घेऊन आकाशात उडतो. काजळा…
  19. रावणाच्या हृदयात सीतादिवसभराच्या युद्धानंतर राक्षसराज रावण बेशुद्ध पडला आहे. त्या रात्री त्रिजटा सीतांकडे येते, आणि घडलेले सगळे त्यांना सांगते. सीतांवर पहारा देणाऱ्या राक्षसींपैकी ती एक, पण मायाळू आहे. रावणाची मस्तके आणि हात तोडले तरी पुन्हा उगवतात, हे ऐकून सीत…
  20. एकतीस बाणरावणाच्या मायेने सगळी रणभूमी भरून जाते. धनुष्ये घेतलेली भुते-पिशाचे दिसू लागतात. हाती तलवारी आणि कवट्या घेतलेल्या डाकिणी रक्त पीत नाचतात. वानर जिथे पळतात, तिथे त्यांना आगच दिसते; मग त्यांच्यावर वाळूचा पाऊस पडतो. लक्ष्मण, वानरराज आणि सगळे वी…
  21. मंदोदरीचा विलापरामांचे बाण रावणाची मस्तके आणि हात त्याची राणी मंदोदरी हिच्यापुढे आणून ठेवतात. ते पाहून ती मूर्च्छित होते. तिच्या दासी तिला उठवून रावणाच्या देहापाशी आणतात. केस मोकळे सोडून त्या छाती बडवत रडू लागतात. मंदोदरी रावणाचा महिमा सांगते: त्याच्या पर…
  22. अग्नीतून परतलेल्या सीतायुद्धात विजय मिळाला आहे. राम ही बातमी सीतांना सांगण्यासाठी हनुमानांना लंकेत पाठवतात. राम सुखरूप आहेत आणि शत्रू पडला, हे ऐकून सीतांना खूप आनंद होतो. या बातमीची परतफेड करील असे काहीही तिन्ही लोकांत नाही, असे त्या म्हणतात. मग रामांना पाहण्याची…
  23. स्वर्गातून आलेले स्तवनराक्षसांचा राजा मेला आहे, आणि सीता पुन्हा रामांच्या शेजारी उभ्या आहेत. देवांचा राजा इंद्र याचा सारथी निरोप घेतो. देव हात जोडून येतात, आणि सृष्टिकर्ते ब्रह्मदेव स्तुतीचे स्तोत्र गातात. मग रामांचे वडील स्वर्गातून खाली येतात. मुलगा वनवासाला गे…
  24. पुष्पकातून अयोध्येकडेयुद्ध संपले आहे. लंकेचे नवे राजे बिभीषण रामांच्या चरणी नमस्कार करतात. ते रामांना विनंती करतात: “माझ्या घरी विसावा घ्या, माझा खजिना वानरांना वाटा, आणि मग मलाही बरोबर घेऊन अयोध्येला चला.” रामांचे डोळे भरून येतात. त्यांचे मन घरी राहिलेल्या भाव…